Situación de aprendizaxe · Xogos vs Pantalla

3.º trimestre · 2.º de Educación Primaria · Matemáticas · CEIP Coirón-Dena
Curso 2025/2026 52 sesións 4 UDs articuladas LOMLOE · Decreto 155/2022

Fío narrativo

A carta da avoa Carmela

Un luns pola mañá, a clase de 2.º atopa na porta un sobre envellecido cunha carta escrita a man. É de Carmela, unha avoa que vive preto do colexio.

"Queridos nenos e nenas: o outro día mirei pola fiestra e ninguén xogaba na praza. Antes enchíase de crianzas xogando á billarda, ao marro, ás buxainas... Agora todos teñen pantallas. A miña neta díxome: 'avoa, que tal se os da clase de 2.º rescatan os nosos xogos?' Eu ensínovos. Estades preparados para ser os Detectives dos Xogos Tradicionais?"

A clase acepta o reto: convértense en Detectives que, ao longo do trimestre, investigarán, construirán e xogarán… para rematar organizando un Festival de Xogos Tradicionais en xuño para as familias e o resto do cole.

Resumo

Produto final
Festival de Xogos
Última semana de xuño · para familias e outros cursos
Duración
52 sesións
Abril · Maio · Xuño
Rexistro único
Mural da clase
Único produto colaborativo onde se pega todo o achado
Alumnado
2.º Primaria
2.º A · 14 alumnos/as

Matriz de articulación UD · SdA

Cada unidade aporta unha peza ao reto. A secuencia segue a lóxica dun proxecto real: investigar → construír → xogar → organizar o Festival.

Unidade Fase na SdA Rol no reto Como se integran as sumas/restas con levada
UD 9 · A medida do tempo
9 sesións · abril
 1. Investigamos
Canto xogamos? Canto vemos pantallas?		 Cada detective rexistra na casa o tempo de pantalla e o tempo de xogo durante 1 semana. Introducimos o reloxo analóxico (en punto, medias, cuartos) para cronometrar partidas e calcular canto tempo pasamos en cada actividade. Sumar e restar minutos e horas con levada. Exemplo: "Xoguei 45 min de recreo e 35 min na casa → 1 h 20 min". "Hoxe vin 1 h 15 min de pantalla e onte 48 min → canto máis hoxe?"
UD 10 · Corpos xeométricos
14 sesións · abril-maio
 2. Construímos
Que formas teñen os xogos?		 Identificar formas xeométricas nos xogos tradicionais: buxaina (cono), dado (cubo), canica (esfera), billarda (prismas), tangram. Construír material para o Festival con formas. Contar caras, arestas e vértices sumando con levada (ex.: "3 cubos teñen 18 caras en total"). Calcular áreas de taboleiros sumando cadrados.
UD 11 · Introdución á multiplicación
15 sesións · maio
 3. Xogamos e puntuamos
Canto puntúa cada equipo?		 Rally de mini-xogos na clase: cada partida ten puntuación por equipos. A multiplicación xorde como suma repetida (5 tiros × 3 puntos). Dobre e metade de xogadores. Sumar puntuacións totais de varios equipos con levada (ex.: "Equipo A: 47 + Equipo B: 35 + Equipo C: 28 = ?"). Restar para saber a diferenza entre equipos.
UD 12 · Reparto e agrupación
14 sesións · maio-xuño
 4. Organizamos o Festival
Como repartimos todo?		 Planificación do Festival: repartir os 14 nenos/as en postos do Festival, repartir material entre postos, repartir espazos do patio. Táboas do 5 e do 10. Prezos con decimais (material reciclado). Presuposto do Festival: sumar con levada os custos de cada posto, restar do "diñeiro dispoñible" para saber canto queda.

Detalle por unidade didáctica

9

A medida do tempo

Fase 1 · Investigamos
9 sesións Abril PE 13% · TI 87%

Contidos clave

  • Reloxo analóxico e dixital: en punto, medias, cuartos
  • Unidades de tempo: día, semana, mes, estación, ano
  • Calendario: lectura e interpretación
  • Suma e resta de minutos e horas con levada
  • Cronometraxe de actividades reais (recreo, partidas, EF)

Actividades SdA

  • Caderniño de rexistro: 1 semana anotando tempo pantalla vs tempo de xogo (na casa, cos pais)
  • Gráfica colectiva no mural: clase enteira
  • Cronometrar partidas da clase (recreo, EF)
  • Axenda da avoa Carmela: ordenar horas en punto, medias e cuartos ao longo do día
  • Calendario do trimestre: marcar a data do Festival

Suma/resta con levada

  • Sumar minutos: "45 min + 35 min = 1 h 20 min"
  • Restar: "Ver pantalla 1 h 15 min − xogar 48 min = ?"
  • Acumulado semanal de horas de xogo (5 días)
Aporte ao Festival: datos da investigación → primeiro panel do mural "Canto xogamos?".
Sesións detalladas
1 A carta da avoa Carmela · presentación do reto Martes 21 abr 70 min 2 sesións xuntas
Obxectivo didáctico

Presentar o reto da SdA, espertar a curiosidade do alumnado polos xogos tradicionais, recoller as súas ideas previas sobre o tempo de pantalla/xogo e configurar os equipos cooperativos que traballarán durante todo o trimestre.

Desenvolvemento · 70 min
1. Entrada misteriosa 10 min
A mestra "atopa" un sobre envellecido na porta da clase. Lectura dramatizada da carta da avoa Carmela. Silencio, intriga, preguntas espontáneas. Mostra breve dun puñado de chapas antigas pasando de man en man.
2. Debate inicial 15 min
Asemblea en círculo: "Que xogos tradicionais coñecedes? Canto xogades na rúa? Canto tempo vedes pantallas?". Recollida oral. A mestra anota respostas no encerado en dúas columnas.
3. Choiva de ideas no mural 15 min
Cada neno/a recibe 2 post-its: nun escribe un xogo tradicional que coñece ou queira coñecer; no outro, unha pregunta que lle fai á avoa Carmela. Péganse no mural baleiro da aula (primeiro recheo).
4. Formamos equipos adiado á S2 15 min
Creamos 4 equipos de Detectives (dous de 4 e dous de 3 → 14 alumnos/as). Cada equipo elixe nome (ex.: Os Buxaineiros, As Guardiás da Billarda…) e roles rotativos: capitán, secretario, material, voceiro. Pegan a súa "placa de equipo" no mural. (Non deu tempo na S1 · realízase ao inicio da S2.)
5. Misión para a casa 10 min
Presentamos o Caderniño do Detective: rexistro semanal do tempo de pantalla vs tempo de xogo na casa. Explicación con exemplo no encerado. Cada un se leva o seu.
6. Peche ritual 5 min
Lectura conxunta do Xuramento do Detective (compromiso a investigar, respectar aos compañeiros, axudar á avoa Carmela). Cada un o asina ao final da sesión.
Agrupamentos
  • Gran grupo (asemblea) — momentos 1, 2, 6
  • Individual — momentos 3 e 5 (post-its, caderniño)
  • Equipos cooperativos — momento 4 (formación)
Materiais
  • Carta envellecida impresa + sobre antigo
  • Un puñado de chapas antigas para pasar de man en man
  • Papel continuo grande para o mural (título: "Detectives dos Xogos Tradicionais de 2.º")
  • Post-its de 2 cores (amarelos: xogos; rosas: preguntas)
  • Placas de equipo pre-impresas con espazo para nome e roles
  • Caderniño do Detective (un por neno/a) con táboa semanal
  • Xuramento do Detective (folla imprimible con espazo para sinatura) — ficheiro Xuramento_do_Detective.html no mesmo cartafol
  • Rotuladores e ceras
Criterios CA avaliados

Predominantemente actitudinais e de traballo cooperativo:

CA1.1 CA1.2 CA1.8 CA2.1 CA6.1

Instrumento: táboa de indicadores (TI) · observación directa.

Suma/resta con levada

Nesta sesión non se introduce explicitamente (é sesión de enganche narrativo), pero queda plantada a semente: o caderniño pedirá sumar minutos durante a semana. A primeira rutina de cálculo mental comeza na sesión 3 (adiada respecto ao plan inicial: a S2 absorbe a formación de equipos que non deu tempo na S1).

Evidencias para o mural
  • Post-its de xogos tradicionais coñecidos (columna esquerda)
  • Post-its de preguntas á avoa Carmela (columna dereita)
  • Placas dos 4 equipos co nome e os integrantes
  • Carta orixinal da avoa pegada no centro como elemento visual
Atención á diversidade
  • Alumnado con dificultades lectoras: a carta lese dramatizadamente; non se require lectura individual
  • Alumnado con dificultades de expresión oral: os post-its permiten participar en silencio
  • Roles de equipo flexibles: asígnanse segundo fortalezas (o tímido como secretario/material)
  • Caderniño visual: a táboa semanal inclúe casiñas para colorear ou debuxar (non só números)
Observacións post-sesión

A completar despois da sesión: que funcionou, que axustar, anécdotas a recoller, nivel de implicación do grupo…

2 Formamos equipos · o reloxo da avoa · hora en punto Mércores 22 abr 50 min Equipos + reloxo
Obxectivo didáctico

Configurar os 4 equipos de Detectives que non deu tempo a formar na S1 e poñelos a traballar de inmediato nunha tarefa real (a axenda da avoa). Introducir a lectura do reloxo analóxico en punto conectándoo coas horas que o alumnado empeza a anotar no Caderniño do Detective. O Quenquicálculo (1ª rutina de cálculo mental) pasa á sesión 3.

Desenvolvemento · 50 min
1. Retomada da carta 5 min
Na asemblea, breve posta en común: "Como vos foi onte co Caderniño do Detective?". Recordase a misión da avoa Carmela e lánzase a pregunta que conecta co reloxo: "Cantos minutos levades xa de pantalla? Como sabedes cantos minutos foron?" → planta a necesidade do reloxo, que virá despois.
2. Formamos equipos Detectives 15 min
Tarefa que quedou pendente da S1. Creamos 4 equipos de Detectives (dous de 4 e dous de 3 → 14 alumnos/as). Cada equipo elixe nome (ex.: Os Buxaineiros, As Guardiás da Billarda…) e roles rotativos: capitán, secretario, material, voceiro. Pegan a súa placa de equipo no mural. A mestra recorda: "Hoxe mesmo imos estrearnos traballando en equipo coa axenda da avoa" → os equipos actívanse inmediatamente na actividade seguinte.
3. O reloxo da avoa 12 min
A mestra saca un reloxo analóxico antigo (prestado, conectado coa narrativa da avoa Carmela). Nomeamos as pezas: agulla curta = horas, agulla longa = minutos, 12 números. Definición de "en punto": agulla longa no 12. Cada equipo de Detectives envía un representante ao reloxo xigante da aula a colocar unha hora en punto que diga a mestra (ex.: "as 3 en punto").
4. A axenda da avoa Carmela 15 min
Primeira tarefa real dos equipos recén formados. Cada equipo recibe un reloxo de cartón con agullas móbiles e un sobre con tarxetiñas da axenda da avoa ("8 en punto: dar de comer ás galiñas", "5 en punto: xogar á billarda coas netas"…). Ordenan as tarxetiñas cronoloxicamente e debuxan as agullas en catro delas nunha ficha común. O voceiro trae o reloxo á frente e "conta o día da avoa" á clase.
5. Misión detective 3 min
Para mañá: preguntar na casa a que hora cean e debuxar esa hora "en punto" no reloxo do caderniño. Pista: pódese preguntar tamén cando cea a avoa (se a hai). (O momento "O noso día en horas en punto" do plan orixinal trasládase á S3.)
Agrupamentos
  • Gran grupo (asemblea) — momentos 1, 3 e 5
  • Equipos cooperativos — momento 2 (formación de equipos)
  • Equipos Detectives — momento 4 (axenda da avoa, primeira tarefa real)
Materiais
  • Escudos dos equipos (xa impresos e na clase — ficheiro Escudos_Equipos_Detectives.html)
  • Reloxo analóxico antigo real (da avoa ou prestado — peza narrativa)
  • Reloxo xigante de aula con agullas móbiles — imprimible A3, ver descargas abaixo
  • 4 reloxos pequenos (1 por equipo) con agullas con chincheta — imprimible A4, ver descargas abaixo
  • Sobre con tarxetiñas da axenda da avoa Carmela (8 horas en punto) — imprimible A4, ver descargas abaixo
  • Caderniño do Detective (en clase hoxe, xa non na casa)
  • Rotuladores, ceras e cola para o mural
  • Chinchetas ou encadernadores para fixar as agullas dos reloxos
Materiais imprimibles da sesión

Tres pezas imprimibles en estilo pergamino, coherente cos Escudos. Cada unha ábrese no navegador (Cmd+P para imprimir desde alí) ou descárgase como PDF listo para imprimir.

Axenda da avoa Carmela
8 tarxetiñas para recortar (A4). Para momento 4 da sesión.
Reloxos de equipo (×4)
4 reloxos pequenos + agullas para recortar e fixar con chincheta (A4).
Reloxo xigante da aula
Reloxo grande para pegar en cartón pluma (A3; ou 4 A4 pegados).
Criterios CA avaliados

Combinación de cooperativos (formación de equipos) e específicos de medida:

CA1.1 CA1.2 CA1.3 CA2.1 CA2.7 CA6.3 CA6.4

Instrumento principal: táboa de indicadores (TI) · observación directa na formación de equipos e na axenda. (A ficha do Quenquicálculo pasa á S3.)

Suma/resta con levada

Non se introduce explicitamente nesta sesión (o tempo cédelle á formación de equipos). A rutina do Quenquicálculo arrinca na sesión 3: 10 sumas con levada con reloxo de area (3 min), bloques multibase dispoñibles para quen os necesite. Aquí aínda se sementa a necesidade: ao ler horas en punto, o alumnado empeza a manexar números até 12 e a falar de "cantos minutos".

Evidencias para o mural
  • Placas dos 4 equipos co nome elixido e os integrantes (pasan ao mural, completan o que quedou pendente da S1)
  • Nova columna no mural: "A vida da avoa Carmela" coas tarxetiñas ordenadas
  • Fichas dos 4 equipos coas agullas debuxadas en catro horas en punto
Atención á diversidade
  • Roles de equipo flexibles: asígnanse segundo fortalezas (o tímido como secretario ou material, os máis faladores como voceiro rotativo)
  • Alumnado con dificultade lectora: tarxetiñas da axenda con debuxo grande + texto; o voceiro do equipo le en alto
  • Quen aínda non identifique os números do reloxo: reloxo de cartón con números grandes e cor diferenciada no 12
  • Ritmos rápidos: tarxetiñas extra "reto" coas medias horas (sen introducir aínda, só como curiosidade)
  • Apoio dixital: reloxo dixital visible na aula como referencia contrastada
Observacións post-sesión

A completar despois da sesión: axilidade na formación de equipos, funcionamento dos roles, % de alumnado que le correctamente "en punto", tarxetiñas da axenda que máis enganchan, se deu tempo a todo ou houbo que recortar algo…

3 "En punto" consolidado · a avoa ensina a "media hora" · 1º Quenquicálculo Xoves 23 abr 50 min Media hora + Quenquicálculo
Obxectivo didáctico

Retomar a misión da casa (a hora da cea) para consolidar a lectura de horas en punto, arrincar a 1ª rutina do Quenquicálculo (comprometida desde a S1 e a S2) e dar o paso a unha nova lectura do reloxo: "e media", presentada narrativamente como algo novo que a avoa Carmela quere ensinar á clase. A sesión pecha cun xogo por equipos que integra "en punto" e "e media" e produce a primeira suma con levada real da UD9 (puntuacións dos 4 equipos).

Desenvolvemento · 50 min
1. Retomada: a hora da cea na casa 8 min
Asemblea curta. Cada neno/a abre o caderniño pola páxina da misión da S2 (a hora da cea en casa). Por quendas rápidas din a hora en voz alta: "Eu ceo ás 9 en punto". A mestra pide a dous voluntarios que coloquen esa hora no reloxo xigante. Comparamos: quen cea máis cedo? quen máis tarde? Consolídase a lectura de "en punto" no grupo.
2. Quenquicálculo · 1ª rutina 8 min
Primeira rutina de cálculo mental da SdA. 10 sumas con levada proxectadas ou no encerado (ex.: 27+15, 38+24, 46+29…). Reloxo de area de 3 min sobre a mesa. Cada detective resolve no caderniño. Os bloques multibase están no centro da aula a disposición de quen os necesite (normalizar: "úsanse, non castigan"). Corrección colectiva rápida: cada un anota acertos (0-10) no seu termómetro de cálculo.
3. A avoa ensina algo novo: "e media" 12 min
A mestra saca unha nova tarxetiña da axenda da avoa Carmela: "Á 1 e media: merendo un biscoito caseiro". Sorpresa: "A 1 e media? Que significa iso?" Demostración no reloxo xigante: agulla longa no 6, agulla curta a medio camiño entre o 1 e o 2. Regra clara: "cando a agulla longa apunta ao 6, é media hora". Coreografía co corpo para memorizar: brazos en cruz = en punto; brazos "en L cara abaixo" = e media. Probamos 3-4 horas e medias co reloxo xigante.
4. Xogo por equipos: "Punto ou media?" 17 min
Os 4 equipos Detectives collen os seus reloxos pequenos. A mestra di unha hora ("as 4 en punto", "as 2 e media", "as 7 e media"…) e cada equipo coloca as agullas. O primeiro equipo que o fai correctamente suma 2 puntos; os demais que o consigan ben suman 1 punto. 8 rondas (4 en punto + 4 e media) alternadas. Os secretarios anotan os puntos do seu equipo. Ao final, sumamos as puntuacións dos 4 equipos na pizarra — aquí aparece a primeira suma con levada real da UD9 (ex.: 9+7+5+6 = 27). Algún equipo resta para saber "canto nos faltou para gañar".
5. Peche e misión 5 min
Misión para a seguinte sesión: preguntar na casa a que hora se entra ao cole e a que hora se sae e debuxalas no caderniño (libre: en punto ou e media). Recollida rápida de como se sentiron co novo ("e media"). Pegamos a nova tarxetiña da merenda da avoa na columna do mural "A vida da avoa Carmela".
Agrupamentos
  • Gran grupo (asemblea + demostración) — momentos 1, 3 e 5
  • Individual — momento 2 (Quenquicálculo no caderniño)
  • Equipos Detectives — momento 4 ("Punto ou media?")
Materiais
  • Reloxo xigante da aula (xa en clase desde a S2)
  • 4 reloxos pequenos de equipo (xa en clase desde a S2)
  • Folla de 10 sumas con levada para o Quenquicálculo (proxectada ou impresa)
  • Reloxo de area de 3 min para cronometrar a rutina
  • Bloques multibase dispoñibles no centro da aula
  • Caderniño do Detective (para Quenquicálculo e termómetro)
  • Nova tarxetiña da axenda: "Á 1 e media: merendo un biscoito caseiro" (pode engadirse á axenda existente ou imprimirse á parte)
  • Rotuladores para o mural
Materiais imprimibles da sesión

Dúas pezas novas nesta sesión (os reloxos xa se imprimiron na S2). Ábrense no navegador (Cmd+P) ou descárganse como PDF listo para imprimir.

Quenquicálculo nº1 (ficha)
10 sumas con levada + termómetro do detective (A4, 1 por alumno/a).
Tarxetiña da merenda "Á 1 e media"
Nova tarxetiña para engadir á axenda + tarxetiña en branco (A4).
Criterios CA avaliados

Primeira sesión con carga forte de cálculo + linguaxe do reloxo:

CA1.1 CA1.2 CA1.3 CA1.8 CA2.1 CA2.7 CA6.1

Instrumentos: Quenquicálculo (rexistro individual no termómetro) + táboa de indicadores (TI) · observación na rolda de equipos e na colocación de agullas.

Suma/resta con levada

Dobre aparición nesta sesión — é o arranque forte da levada na UD9:

  • Quenquicálculo (momento 2): 10 sumas proxectadas en 3 min. Bloques multibase dispoñibles. Primeira medición do termómetro individual.
  • Puntuacións do xogo (momento 4): sumar os puntos dos 4 equipos no encerado (ex.: 9+7+5+6). A primeira suma con levada "real" da SdA, xustificada polo xogo.
Evidencias para o mural
  • Nova tarxetiña da avoa ("Á 1 e media: merendo un biscoito") engadida á columna "A vida da avoa Carmela"
  • Táboa de puntos do xogo "Punto ou media?" cos totais dos 4 equipos (primeiro rastro de suma con levada no mural)
  • Mini-cartel colectivo: "Aprendemos a ler 'e media'" co debuxo dun reloxo coa agulla longa no 6
Atención á diversidade
  • Quen aínda non identifique o "en punto" con soltura: traballa no reloxo xigante co apoio da mestra no momento 1, antes de pasar ao "e media"
  • Para o Quenquicálculo: bloques multibase dispoñibles sen estigma. Quen necesite máis tempo, 5 sumas en lugar de 10 (contabilízanse sobre 5)
  • Para identificar o número 6 no reloxo: o 6 resáltase cunha pegatina de cor diferenciada nos 4 reloxos pequenos
  • Ritmos rápidos: tarxetiña "reto" coa cea dun avó ás "9 e media" para lelo antes de que a mestra o diga
  • Alumnado con dificultade para escribir rápido: no Quenquicálculo poden dicir oralmente ao compañeiro/a de mesa, que anota por ambos
Observacións post-sesión

A completar despois da sesión: como arrincou o Quenquicálculo (tempo real, % que rematou as 10, uso dos bloques), se a "media hora" quedou clara ou hai que reforzar na S4, nivel de competitividade sá no xogo de equipos, acertos na suma final das puntuacións…

4 "E cuarto" · Quenquicálculo nº2 · a clase empeza a ver 3 tipos de hora Luns 27 abr 50 min E cuarto
Obxectivo didáctico

Introducir a lectura "e cuarto" (agulla longa no 3) conectándoa coa tarxetiña do autobús da avoa. Consolidar "en punto" e "e media". Manter a rutina semanal do Quenquicálculo (2ª medición do termómetro para observar progreso). Primeiro xogo con tres posibilidades de lectura.

Desenvolvemento · 50 min
1. Retomada: hora de entrar e saír do cole 7 min
Cada detective abre o caderniño pola misión da S3 (hora de entrada e saída do cole). Por quendas, dous ou tres alumnos/as din a súa: "Eu entro ás 9 en punto", "Saio ás 2 e media". Consolídase en grupo que as horas poden ser en punto ou e media. A mestra remata coa pregunta-gancho: "E se non estou no 12 nin no 6, onde estou?".
2. Quenquicálculo nº2 8 min
Segunda rutina. 10 sumas novas con levada, reloxo de area de 3 min. Corrección colectiva rápida. Cada detective rodea o novo número no termómetro do caderniño e compáraoo co anterior: "Subín? Baixei? Estou igual?". A mestra anota no encerado (anonimizado) a distribución de acertos da clase.
3. A avoa trae algo novo: "e cuarto" 12 min
A mestra saca unha nova tarxetiña: "Ás 8 e cuarto: tomo o autobús para ir ao mercado". Asombro: "E cuarto? Que é iso?". Demostración no reloxo xigante: agulla longa no 3, agulla curta un pouco despois do 8. Regra sinxela: "cando a agulla longa apunta ao 3, é e cuarto". Coreografía: brazo longo apuntando á dereita = e cuarto; brazo cara abaixo = e media; brazos en cruz = en punto. Probamos 3 horas "e cuarto" co reloxo xigante.
4. Xogo equipos: "Tres posibles" 18 min
Os 4 equipos collen os seus reloxos pequenos. A mestra di unha hora ("as 5 e cuarto", "as 10 en punto", "as 3 e media"…) e cada equipo coloca as agullas. Primeiro equipo que o fai correctamente: 2 puntos. Os demais ben: 1 punto. 9 rondas repartidas (3 en punto + 3 e media + 3 e cuarto). Ao final, sumamos puntos dos 4 equipos no encerado (2ª suma con levada real da UD9).
5. Peche e misión 5 min
Pegamos a tarxetiña do autobús no mural (columna "A vida da avoa Carmela"). Misión para a S5: na casa, pregunta a que hora xantan e a que hora ceades e debuxa esas dúas horas no caderniño (libre: en punto, e media ou e cuarto). Recordatorio do Caderniño do Detective (levan xa tres días rexistrando tempo de pantalla/xogo).
Agrupamentos
  • Gran grupo (asemblea + demostración) — momentos 1, 3, 5
  • Individual — momento 2 (Quenquicálculo)
  • Equipos Detectives — momento 4 (xogo "Tres posibles")
Materiais
  • Ficha Quenquicálculo nº2 (nova, ver descargas abaixo)
  • Tarxetiña "8 e cuarto: tomo o autobús" (nova, ver descargas abaixo)
  • Reloxo xigante da aula + 4 reloxos pequenos (xa en clase desde a S2)
  • Reloxo de area de 3 min
  • Bloques multibase dispoñibles
  • Caderniño do Detective
Materiais imprimibles da sesión
Quenquicálculo nº2
10 sumas con levada + termómetro (A4, 1 por alumno/a).
Tarxetiña "8 e cuarto: autobús"
Nova peza para a axenda da avoa (A4, 2 tarxetiñas).
Criterios CA avaliados

Consolidación de cálculo + ampliación da linguaxe do reloxo:

CA1.1 CA1.2 CA1.3 CA2.1 CA2.7 CA6.1

Instrumentos: Quenquicálculo nº2 (termómetro individual) + táboa de indicadores (TI).

Suma/resta con levada

Dous momentos de levada nesta sesión:

  • Quenquicálculo nº2 (momento 2): 10 sumas, 3 min. Comparación co termómetro da S3.
  • Puntos do xogo "Tres posibles" (momento 4): sumamos as puntuacións dos 4 equipos ao final (típico: 11+9+8+7, 13+10+6+9…). Ocasión para unha resta sinxela: "canto nos faltou ao 2º?".
Evidencias para o mural
  • Tarxetiña nova ("8 e cuarto: autobús") na columna "A vida da avoa Carmela"
  • Táboa de puntos do xogo "Tres posibles" cos totais dos 4 equipos (segundo rastro de suma con levada)
  • Mini-cartel: "Aprendemos a ler 'e cuarto'" co reloxo coa agulla longa no 3
Atención á diversidade
  • Para quen aínda confunda "e media" con "e cuarto": ficha de dous reloxos en paralelo (6 e media / 6 e cuarto) para comparar visualmente
  • Quenquicálculo: seguen dispoñibles os bloques multibase. Quen o precise, 5 sumas (sobre 5)
  • Ritmos rápidos: tarxetiña "reto" con "9 e tres cuartos" como curiosidade (sen demostrar aínda)
  • Alumnado con TDAH / baixa tolerancia á espera: pode ser o "portavoz rotativo" do seu equipo no xogo (actividade motora)
Observacións post-sesión

A completar despois da sesión: evolución do termómetro respecto a S3, % que integra ben "e cuarto", confusión máis frecuente (e media vs e cuarto?), dinámica do xogo por equipos, estado do Caderniño na casa…

5 "Menos cuarto" · o reloxo dixital · Quenquicálculo nº3 Mércores 29 abr 50 min Analóxico ↔ dixital
Obxectivo didáctico

Completar a lectura analóxica con "menos cuarto" (agulla longa no 9) e introducir o reloxo dixital como o formato que o alumnado atopa no móbil dos pais, no forno, no coche. Establecer equivalencias básicas: 8 en punto = 8:00, 8 e cuarto = 8:15, 8 e media = 8:30, 8 menos cuarto = 7:45. Manter a rutina do Quenquicálculo.

Desenvolvemento · 50 min
1. Retomada: xantar e cear na casa 5 min
Asemblea breve. Dous ou tres voluntarios din a hora do xantar e da cea na súa casa. A mestra pregúntalle: "É en punto, e media ou e cuarto?". Consolídase a lectura das 3 variantes xa traballadas.
2. Quenquicálculo nº3 8 min
Terceira rutina. 10 sumas novas con levada, 3 min. Corrección colectiva. Actualización do termómetro individual. A mestra empeza a notar xa algunha tendencia de progreso: quen xa acada 7-8, quen aínda está en 3-4. Apunta para planificación da atención á diversidade da S6.
3. "Menos cuarto": a avoa tarda un pouco 12 min
Tarxetiña nova: "Ás 4 menos cuarto: merendo cos veciños na taberna". Asombro: "Menos cuarto? Por que menos?". Demostración no reloxo xigante: agulla longa no 9, agulla curta case xa no 4 pero aínda non chegou. Regra: "cando a agulla longa apunta ao 9, aínda lle falta un cuarto para chegar á seguinte hora". Coreografía: brazo apuntando á esquerda = menos cuarto. Probamos 3 horas "menos cuarto" co reloxo xigante.
4. O reloxo do móbil (dixital) 15 min
A mestra proxecta ou debuxa un reloxo dixital: "Este é o que vedes no móbil dos vosos pais". Demostración paralela en reloxo xigante + número dixital: 8 en punto → 8:00, 8 e cuarto → 8:15, 8 e media → 8:30, 8 menos cuarto → 7:45 (cuidado: aquí a hora cambia!). Por equipos, traducen 8 horas da súa ficha de equivalencias (a S5 é a primeira con ficha de traballo por equipos).
5. Peche e misión 10 min
Posta en común rápida das traducións. Misión para a casa: buscar 3 reloxos dixitais na casa (microondas, móbil, televisión, forno…) e anotar no caderniño a hora que poñían no momento da procura. Avaliación rápida do que sentiron co "menos cuarto".
Agrupamentos
  • Gran grupo — momentos 1, 3, 5
  • Individual — momento 2 (Quenquicálculo)
  • Equipos Detectives — momento 4 (ficha de equivalencias)
Materiais
  • Ficha Quenquicálculo nº3 (nova, ver descargas abaixo)
  • Ficha "Analóxico ↔ dixital" por equipos (nova, ver descargas abaixo)
  • Tarxetiña "4 menos cuarto: taberna" (nova, ver descargas abaixo)
  • Reloxo xigante + 4 reloxos pequenos (xa en clase)
  • Un reloxo dixital real ou proxectado (pode ser calculadora/móbil de mestra)
  • Caderniño do Detective
Materiais imprimibles da sesión
Quenquicálculo nº3
10 sumas con levada + termómetro (A4, 1 por alumno/a).
Analóxico ↔ dixital
Ficha de 8 equivalencias para completar por equipos (A4).
Tarxetiña "4 menos cuarto"
Nova peza para a axenda da avoa (A4).
Criterios CA avaliados

Ampliación total da lectura do reloxo + linguaxe dixital:

CA1.2 CA1.3 CA1.8 CA2.1 CA2.7 CA6.3

Instrumentos: Quenquicálculo nº3 + ficha de equivalencias por equipos (TI).

Suma/resta con levada

A rutina do Quenquicálculo é a protagonista (10 sumas). Ademais, a ficha de equivalencias planta a semente de ver minutos (00, 15, 30, 45) que serán clave na S6 cando cronometremos e na S8 cando procesemos o Caderniño.

Evidencias para o mural
  • Tarxetiña nova ("4 menos cuarto: taberna") no mural
  • Mini-cartel colectivo: "O reloxo do móbil tamén é un reloxo!" con 4 equivalencias básicas
  • Nova columna no mural: "Os reloxos da nosa casa" (estará chea despois da misión: fornos, microondas, móbiles…)
Atención á diversidade
  • "Menos cuarto" é o máis difícil: ficha de apoio cun reloxo partido en cuartos (coloreados) para visualizar o cuarto que "falta"
  • Para a equivalencia 8 menos cuarto = 7:45: o paso da hora é o punto crítico. Facer a analoxía: "faltan 15 min para as 8"
  • Alumnado con dificultades lectoras: a ficha de equivalencias inclúe pictogramas e colores por tipo de hora
  • Ritmos rápidos: reto extra: traducir "8 e vinte" (sen agullas, só aproximación)
Observacións post-sesión

A completar: dificultade real do "menos cuarto", acertos na ficha por equipos (saíu ou houbo que axudar moito?), nivel de familiaridade co dixital (xa o coñecían?), termómetro do Quenquicálculo…

6 Cronometramos a billarda · o minuto como unidade · Quenquicálculo nº4 Xoves 30 abr 50 min Aplicación real
Obxectivo didáctico

Dar o salto da lectura estática do reloxo (que hora é?) á medida dinámica do tempo (canto dura?). Introducir o minuto como unidade manexable e cronometrar partidas reais dun xogo tradicional (billarda ou variante indoor se chove). Suma e resta de minutos no contexto real. Manter a rutina do Quenquicálculo.

Desenvolvemento · 50 min
1. Retomada: os reloxos da casa 5 min
Voluntarios comparten 1-2 reloxos dixitais atopados na casa e a hora que marcaban. A mestra recompila no encerado. Consolídase: "Hai moitos reloxos no noso día!". Conecta co tema do día: "E hoxe imos medir algo distinto: canto dura unha cousa".
2. Quenquicálculo nº4 8 min
Cuarta rutina. 10 sumas novas con levada, 3 min. Esta é a rutina de ecualización: a mestra xa coñece o termómetro de cada alumno/a e pode pasar circular personalizadamente ("ti fixaste no 37? canto te dá o 7 + 5?"). Corrección colectiva.
3. O minuto: canto dura un minuto? 10 min
Pregunta á clase: "Cantos minutos dura unha partida de billarda?". Recompilamos estimacións na pizarra (1, 2, 5, 10, 100…). A mestra fai unha experiencia de 1 min en silencio: todos/as en silencio absoluto 1 min (cronómetro visible). Sensación subxectiva: "parecer pouco? moito?". Despois introduce a equivalencia clave: 60 min = 1 hora (sinxelo, só recoñecer, non operar aínda).
4. Cronometramos billarda por equipos 22 min
Se o tempo o permite, ao patio. Se non, billarda indoor con versión con rolos de papel. Cada equipo xoga 3 rondas de 5 min cronometradas. O secretario anota na ficha crono-billarda: tempo total xogado (5 + 5 + 5 = 15 min, primeira suma de minutos) e puntos conseguidos por ronda. Ao final, equipos intercambian fichas e comparan: "canto tempo xogastes en total? quen fixo máis puntos por minuto?". Primeira aproximación á idea de "densidade" (puntos/minuto), sen formalizar.
5. Peche: primeira suma de minutos 5 min
Na pizarra sumamos os minutos xogados por toda a clase: 4 equipos × 15 min = 60 min = 1 hora. "Hoxe xogamos unha hora enteira á billarda!". Aporta unha data ao mural: "27 abr · xogamos 15 min por equipo" (rastro real para o panel do mural da S9).
Agrupamentos
  • Gran grupo — momentos 1, 3, 5
  • Individual — momento 2 (Quenquicálculo)
  • Equipos Detectives — momento 4 (cronometraxe)
Materiais
  • Ficha Quenquicálculo nº4 (nova, ver descargas abaixo)
  • Ficha "Crono-billarda" 1 por equipo (nova, ver descargas abaixo)
  • Cronómetro (móbil da mestra ou reloxo de pulso) visible ou proxectado
  • Billardas: palos tradicionais (1 por equipo) ou rolos de papel pegados (versión indoor)
  • Caderniño do Detective (leva xa 1 semana de rexistros → coincide co final da tarefa das familias)
Materiais imprimibles da sesión
Quenquicálculo nº4
10 sumas con levada + termómetro (A4, 1 por alumno/a).
Crono-billarda
Ficha por equipo: 3 rondas, tempo + puntos + suma total (A4).
Criterios CA avaliados

Primeira sesión de medida dinámica:

CA1.1 CA1.2 CA1.3 CA1.8 CA2.1 CA2.7 CA6.3

Instrumentos: Quenquicálculo nº4 + ficha crono-billarda (TI por equipo).

Suma/resta con levada

Triple aparición:

  • Quenquicálculo nº4: rutina habitual (10 sumas).
  • Suma interna de equipo: 5 + 5 + 5 = 15 min (suma sinxela de reforzo, sen levada pero real).
  • Suma colectiva de clase: 15 × 4 equipos = 60 min (multiplicación conceptual; pódese presentar como suma 15+15+15+15 para manter o foco).
Evidencias para o mural
  • 4 fichas "Crono-billarda" cumprimentadas (unha por equipo)
  • Cartaz na columna "Canto xogamos?" (primeiro rastro do futuro panel): "27 abr · a clase xogou 60 min á billarda"
  • Foto da actividade (pegar no mural se a mestra ten cámara)
Atención á diversidade
  • Alumnado con dificultades motrices (billarda real): rol de cronometrador ou secretario
  • Versión indoor: billarda con rolos de papel en circuíto definido. Menos perigosa, igual de medidora de tempo
  • Quenquicálculo: segue coa opción de 5 sumas (sobre 5) para quen o precise
  • Ritmos rápidos: reto extra "se cada ronda durase 6 minutos, cantos minutos xogariamos en total?"
  • Atención á xestión emocional: 3 rondas rotativas → cada neno/a xoga e cronometra, minimizando "non me tocou"
Observacións post-sesión

A completar: percepción do "1 min en silencio" (subestímase? sobrestímase?), fluidez da cronometraxe nos equipos, implicación na billarda, anecdotario (a mestra apunta quen tivo o mellor 30 segundos…).

7 Día, semana, mes · o calendario do Festival · Quenquicálculo nº5 Luns 4 maio 50 min Cambio de escala
Obxectivo didáctico

Cambio de escala de medida: despois de traballar minutos e horas, pasamos ás unidades día, semana, mes e estación. Traballamos o calendario de maio como ferramenta matemática e narrativa (marcamos as datas da SdA, incluído o Festival do final da SdA). Primeira conta atrás: cantos días faltan para o Festival.

Desenvolvemento · 50 min
1. Retomada: o Caderniño xa ten 7 días 5 min
Cada detective mostra brevemente o seu caderniño co rexistro da semana pasada. A mestra non lle pide datos aínda (iso é S8), pero sí fai pregunta clave: "Cantos días cubriches? Unha semana. E unha semana ten…?". Enganche ao contido do día.
2. Quenquicálculo nº5 8 min
Quinta rutina. 10 sumas. A mestra fai un comparativo no encerado co termómetro agregado da clase: "acertos medios na S3 = X, S4 = Y, hoxe = Z". Isto motiva moito (sobre todo a quen subiu). Se algún baixa, non se sinala: trabállase o "erro como información" na asemblea do cerre.
3. Unidades de tempo: día, semana, mes, estación 12 min
A avoa Carmela fai unha nova pregunta no mural: "Cantos días ten unha semana? Cantas semanas ten un mes? Cantos meses ten un ano? Cantas estacións hai?". Recompilamos oralmente e a mestra anota as equivalencias clave: 7 días = 1 semana, 4 semanas ≈ 1 mes, 12 meses = 1 ano, 4 estacións. Demostración cunha ruleta das estacións feita en cartolina.
4. O calendario de maio por equipos 15 min
Cada equipo recibe un calendario de maio en branco (imprimible). Tarefas:
a) marcar a data de hoxe (4 maio),
b) marcar os fins de semana de verde,
c) marcar as sesións da UD9 que quedan (S8 mié 6 · S9 vie 8),
d) escribir no día que a mestra lles indique (venres 26 xuño = Festival) a palabra "FESTIVAL".
Cada equipo comparte o seu. A mestra unifica colocando un gran calendario no mural.
5. Conta atrás para o Festival 8 min
Actividade de cálculo: "Cantos días faltan dende hoxe (4 maio) ata o Festival (26 xuño)?". A mestra guía a conta mensual: 27 días que faltan de maio + 26 días de xuño = 53 días. Creamos un cartel conta atrás que se colocará no mural. A partir de agora, cada día de mates se resta 1 no cartel. Misión para a casa: "mira o calendario da túa casa, cantos días ten maio?".
6. Peche rápido 2 min
Quenquicalculo colocado na carpeta, calendario pegado no mural, cartel conta atrás a 53 días. A mestra anticipa: "A vindeira sesión procesamos xuntos o que anotou cada un no Caderniño. Traédeo!".
Agrupamentos
  • Gran grupo — momentos 1, 3, 5, 6
  • Individual — momento 2
  • Equipos Detectives — momento 4 (calendario)
Materiais
  • Ficha Quenquicálculo nº5 (nova)
  • Calendario de maio en branco (1 por equipo + 1 A3 para o mural, novo)
  • Cartel "Conta atrás Festival" (novo)
  • Ruleta das estacións (cartolina + encadernador, feita previamente)
  • Caderniño do Detective (xa con 1 semana cuberta)
  • Rotuladores verdes, azuis, vermellos para o calendario
Materiais imprimibles da sesión
Quenquicálculo nº5
10 sumas con levada + termómetro (A4).
Calendario de maio
A4 por equipo + A3 para o mural. Cadrícula grande.
Cartel conta atrás Festival
Cartel A4 con números grandes para actualizar día a día.
Criterios CA avaliados

Cambio de escala: día, semana, mes, estación, ano:

CA1.2 CA1.3 CA1.8 CA2.1 CA2.7 CA6.3

Instrumentos: Quenquicálculo nº5 + calendario cumprimentado por equipo (TI).

Suma/resta con levada

Dous momentos:

  • Quenquicálculo: rutina (10 sumas).
  • Conta atrás (momento 5): 27 + 26 = 53. Operación con levada baseada nun contexto real. Tamén 53 − 1 = 52 cando se actualiza o cartel cada día.
Evidencias para o mural
  • Calendario de maio A3 no mural coas sesións SdA marcadas e o Festival destacado
  • Cartel "Conta atrás Festival" co número 53 inicialmente
  • 4 calendarios pequenos dos equipos pegados baixo o grande
  • Ruleta das estacións pegada no mural co invernía/primavera/verán/outono
Atención á diversidade
  • O calendario é difícil de ler: os días da semana están en cor en cada calendario, os fins de semana xa marcados, sumando axuda visual
  • Conta de 27+26: bloques multibase dispoñibles. Tamén se pode facer en 2 tempos: 27 + 3 = 30 e 30 + 23 = 53
  • Ritmos rápidos: reto: cantas semanas enteiras faltan para o Festival? (53÷7)
  • Alumnado que aínda non domine a orde dos meses: ficha de apoio con abril-maio-xuño e debuxos estacionais
Observacións post-sesión

A completar: fluidez na lectura do calendario, se identifican sábado/domingo, se cando se explicou "4 semanas = 1 mes" quedou clara a aproximación, Quenquicálculo nº5…

8 Procesamos o Caderniño · suma e resta en contexto real · Quenquicálculo nº6 Mércores 6 maio 50 min Datos reais
Obxectivo didáctico

Usar os datos reais do Caderniño do Detective (unha semana de rexistros na casa) para traballar suma e resta de minutos en contexto: cada detective suma os minutos de pantalla da semana, os de xogo, e calcula a diferenza. Posta en común por equipos: unha cifra común de pantalla e outra de xogo. Última rutina de Quenquicálculo antes da PE. Anticipación á PE da S9.

Desenvolvemento · 50 min
1. Retomada: todos o trouxemos? 5 min
Cada detective abre o seu Caderniño sobre a mesa. Revisión visual pola mestra: todos teñen os 7 días? Hai algún incompleto? Os que non o teñan completo traballan con estimación guiada (importante: ninguén queda sen datos). Asemblea breve: "Que observastes?". Respostas espontáneas: "vexo moita pantalla", "xoguei moito á billarda"…
2. Quenquicálculo nº6 8 min
Sexta e última rutina antes da PE. 10 sumas. A mestra xa ten o progreso acumulado da clase. Análise final do termómetro. Os detectives que progresaron dende a S3 son destacados (non os que teñen os máis altos, senón os que máis subiron). Enganche directo coa PE: "A S9 teremos unha proba curtiña. Así vemos todo o que aprendemos".
3. Procesamos o Caderniño individual 12 min
Cada detective recibe a ficha "Procesamos o Caderniño". Na parte individual, completa:
a) Total minutos de pantalla da semana (suma 7 filas),
b) Total minutos de xogo da semana (suma 7 filas),
c) Diferenza (pantalla − xogo ou viceversa, segundo o caso).
Bloques multibase dispoñibles. A mestra circula e apoia. Esta é a tarefa individual máis complexa da UD9 en canto a cálculo.
4. Posta en común por equipos 18 min
Xa en equipos. Secretario recolle os 3 datos dos seus compañeiros/as (ex.: 3 ou 4 detectives). Calculan a cifra do equipo: total pantalla equipo + total xogo equipo + diferenza. Terceira parte da ficha (de equipo). Voceiros presentan: "Os Buxaineiros xogamos 280 min e vimos pantallas 420 min, xogamos 140 min menos". Escríbese no encerado cada cifra de equipo. Ao final a clase suma os 4 equipos para obter a gran cifra de clase (rastro fundamental para a S9).
5. Peche: anticipamos a PE 5 min
Reflexión curta sobre a cifra de clase: "Xogamos máis ou menos que vemos pantallas?". A mestra recolle as fichas e explica brevemente a estrutura da PE de venres (3 reloxos, 2 sumas en contexto, 1 pregunta de unidades). Tranquilidade: "Sabedes todo, é para mostrar o que aprendestes".
6. Cartel conta atrás 2 min
Actualizamos o cartel conta atrás do Festival. Dende a última actualización pasaron 2 días → restamos 2. Pequeno ritual que mantén a narrativa viva.
Agrupamentos
  • Gran grupo — momentos 1, 5, 6
  • Individual — momentos 2 (Quenquicálculo) e 3 (procesamos Caderniño)
  • Equipos Detectives — momento 4 (cifra de equipo)
Materiais
  • Ficha Quenquicálculo nº6 (nova)
  • Ficha "Procesamos o Caderniño" individual + equipo (nova)
  • Caderniño do Detective de cada alumno/a (imprescindible)
  • Bloques multibase no centro da aula
  • Cartel conta atrás Festival (xa no mural desde S7)
Materiais imprimibles da sesión
Quenquicálculo nº6
Última rutina antes da PE. Compara coa nº1 (A4).
Procesamos o Caderniño
Ficha de síntese: individual + equipo (A4, 1 por detective).
Criterios CA avaliados

Sesión máis procedemental (cálculo real en contexto):

CA1.1 CA1.2 CA1.3 CA1.8 CA2.1 CA2.7 CA6.3 CA6.4

Instrumentos: Quenquicálculo nº6 + ficha "Procesamos o Caderniño" (TI da mestra con rexistro do cálculo individual).

Suma/resta con levada

Sesión cume da UD9 en canto á suma/resta con levada:

  • Quenquicálculo nº6: rutina final.
  • Suma de 7 filas de minutos (momento 3): cálculo con datos reais. Moitas sumas con levada encadeadas.
  • Suma de 3-4 cifras nos equipos (momento 4): cifras grandes (ex.: 280 + 315 + 190 + 275 = …).
  • Resta (pantalla − xogo): primeira resta con levada en contexto real.
  • Resta no cartel (momento 6): mini-actividade.
Evidencias para o mural
  • Fichas "Procesamos o Caderniño" cumprimentadas (rastro máis importante da UD9)
  • Táboa de clase na columna "Canto xogamos?" cos 4 equipos + total clase (pantalla / xogo / diferenza)
  • Cartel conta atrás actualizado
Atención á diversidade
  • Caderniño incompleto: a ficha permite marcar días estimados. Se faltan 2 días, o total procesa cos 5 que teña. Non se castigan as lagoas.
  • Suma de 7 filas é moito: permítese sumar en parellas (3+4, 3+4+4…) con calculadora de papel (columnas).
  • Alumnado con dificultades: a mestra ofrece unha versión reducida da ficha con 5 días en lugar de 7.
  • Ritmos rápidos: reto extra: "se xogásedes 30 min máis ao día, canto subiría o total da semana?"
  • Tranquilizar antes da PE: anticipación clara do contido, promesa de que é sobre o xa visto.
Observacións post-sesión

A completar: porcentaxe que completou a ficha individual sen axuda, cifras aproximadas de pantalla/xogo da clase (dato esencial para o mural), estado emocional do alumnado ante a perspectiva da PE, nivel acadado polo Quenquicálculo ao final…

9 Proba escrita PE1 · o primeiro panel do mural · cerre UD9 Venres 8 maio 50 min Cerre + PE
Obxectivo didáctico

Avaliar de forma formal (Proba Escrita, 13% da nota UD9) os aprendizaxes de lectura do reloxo e suma/resta con levada en contexto temporal. Construír en equipos o primeiro panel do mural da SdA: "Canto xogamos?", aproveitando os datos procesados na S8. Cerre narrativo da UD9 cun pequeno ritual ante a avoa Carmela: "grazas, avoíña, xa sabemos medir o tempo".

Desenvolvemento · 50 min
1. Encadre emocional 3 min
Asemblea moi breve. A mestra enmarca: "Primeiro facemos a proba, como detectives que demostran o que saben. Despois construímos o primeiro panel para a avoa Carmela. Festa ao final". Distensión. Reloxo de area visible. Silencio.
2. Proba Escrita (PE1) 15 min
Ficha individual en silencio. Estrutura:
(1) Le 3 reloxos analóxicos e escribe a hora en palabras (en punto, e media, e cuarto / menos cuarto) — 3 puntos,
(2) Converte 2 horas analóxicas a dixital — 2 puntos,
(3) 2 sumas con levada en contexto: "Ana xogou 37 min pola mañá e 28 min pola tarde. Canto xogou en total?" e similar — 3 puntos,
(4) 1 pregunta de unidades: "Cantos días ten unha semana? Cantos meses ten un ano?" — 2 puntos.
Non hai tempo extra. Bloques multibase dispoñibles para o apartado 3 (quen os precise).
3. Correxir colectivamente 7 min
Intercambio co compañeiro/a de mesa. A mestra proxecta/debuxa a solución correcta pregunta a pregunta. Cada un marca con cor verde ou laranxa. A mestra recolle para arquivo. Non se sinalan individualmente as puntuacións. Só se pide pulgar arriba/abaixo de como se sentiron. Transición suave á parte festiva.
4. Construímos o panel "Canto xogamos?" 20 min
A mestra distribuye a cada equipo un cartón grande (50×70 cm) con guia impresa (ficha "Panel do mural"). Cada equipo desenvolve unha sección:
Equipo 1: "Os datos individuais" (5-6 detectives coas súas cifras da S8),
Equipo 2: "A barra da clase" (gran barra con pantalla vs xogo da clase enteira),
Equipo 3: "A billarda da clase" (rexistro da S6: canto xogamos xuntos),
Equipo 4: "As nosas conclusións" (2-3 frases co que aprendeu a clase).
Materiais: rotuladores, ceras, gomets, cola. A mestra circula apoiando.
5. Presentación e cerre narrativo 5 min
Montamos os 4 cartóns xuntos no mural: nace o primeiro panel do mural SdA. Cada voceiro presenta o seu cartón en 30 s. A mestra pecha cun ritual breve ante a carta da avoa Carmela: "Avoíña, fixemos o que nos pediches: sabemos o que é un día, unha hora, un minuto. E sabemos canto xogamos e canto vemos pantallas. Grazas". Aplauso colectivo. Cartel conta atrás Festival: actualizamos.
Agrupamentos
  • Individual — momento 2 (PE, silencio absoluto)
  • Parellas — momento 3 (corrección cruzada)
  • Equipos Detectives — momento 4 (panel)
  • Gran grupo — momentos 1 e 5
Materiais
  • Proba Escrita PE1 (imprescindible, ver descargas abaixo)
  • Ficha-guía "Panel do mural" (4 variantes, 1 por equipo, ver descargas abaixo)
  • 4 cartóns grandes (50×70 cm) en cores (un por equipo)
  • Rotuladores, ceras, gomets, cola, tesoiras
  • Bloques multibase (PE)
  • Datos procesados da S8 (fichas "Procesamos o Caderniño" por equipo)
Materiais imprimibles da sesión
Proba Escrita PE1
4 apartados, 10 puntos, 15 min (A4 dúas caras).
Panel do mural "Canto xogamos?"
4 fichas-guía (unha por equipo). Instrucións e espazos.
Criterios CA avaliados

Todos os CA da UD9 cun peso principal da PE:

CA1.2 CA1.3 CA1.8 CA2.1 CA2.7 CA6.1 CA6.3 CA6.4

Instrumentos: Proba Escrita PE1 (13% UD9) + táboa de indicadores (TI) sobre o panel do mural (87% restante).

Suma/resta con levada

Dúas entradas formais:

  • Apartado 3 da PE: 2 sumas con levada en contexto temporal (minutos). É o peche avaliativo da rutina do Quenquicálculo.
  • Panel do mural (equipo 2): representación visual da gran suma da clase (pantalla vs xogo) xa calculada na S8.
Evidencias para o mural
  • Panel do mural SdA "Canto xogamos?" rematado (4 cartóns pegados, primeira gran entrega)
  • Probas Escritas arquivadas (non expostas, pero gardadas para informes)
  • Foto final da clase diante do panel (opcional pero moi recomendada)
  • Asinatura colectiva no panel: todos deixan o seu nome nun recuncho
Atención á diversidade
  • PE adaptada: versión B da PE para ACNEAE (mesmas preguntas, menos carga lectora e bloques ilustrados)
  • Tempo da PE: quen o necesite, pode continuar no momento 4 mentres os seus compañeiros fan panel
  • Tranquilizar ansiedade da PE: sen límite de preguntas feitas á mestra (aclaracións de enunciado)
  • Equipos con diferentes perfís: tarefas do panel escolleitas para que cada equipo poida brillar (equipo 4, o das conclusións, é ideal para quen ten fortaleza oral)
  • Alumnado con dificultades escritas: panel admite debuxos e gomets, non é só texto
Observacións post-sesión · cerre UD9

A completar: resultados xerais da PE (distribución de notas), peche emocional do alumnado (satisfacción co panel?), ideas que emerxeron no equipo 4 para as "conclusións", traspasos pendentes para UD10 (Corpos xeométricos arranca na semana seguinte)…

10

Corpos xeométricos

Fase 2 · Construímos
14 sesións Abril-Maio PE 13% · TI 87%

Contidos clave

  • Figuras 2D: triángulo, cadrado, rectángulo, rombo, círculo
  • Corpos 3D: cubo, esfera, cono, cilindro, prisma
  • Lados, ángulos, vértices e arestas
  • Simetrías en figuras
  • Volume e superficie (introdución)

Actividades SdA

  • Caza das formas: por equipos, buscan formas xeométricas en xogos tradicionais (buxaina = cono, dado = cubo, canica = esfera…)
  • Construción con material reciclado: buxaina con tapón, billarda con paus, tangram de cartón
  • Taboleiros con cadrados/triángulos para xogos de mesa (tres en raia, cadro)
  • Composición de figuras con tangram e bloques xeométricos

Suma/resta con levada

  • Sumar caras de varios cubos ("3 cubos = 6+6+6 = 18 caras")
  • Calcular superficie de taboleiros contando cadrados
  • Restar pezas: "temos 36 pezas de tangram e repartimos 19, cantas quedan?"
Aporte ao Festival: o material construído na UD10 é o que se usará nos postos do Festival → segundo panel do mural "Os xogos tradicionais".
11

Introdución á multiplicación

Fase 3 · Xogamos e puntuamos
15 sesións Maio PE 13% · TI 87%

Contidos clave

  • Multiplicación como suma repetida
  • Agrupacións de 2, 3, 4, 5 e 10
  • Dobre e metade
  • Patróns numéricos
  • Formulación de problemas

Actividades SdA

  • Rally de xogos tradicionais na clase (ensaio xeral do Festival): cada posto ten puntuación por equipos
  • Taboeiro de puntuacións: "5 tiros × 3 puntos = 15"
  • Dobre e metade: se somos 14, cantas parellas? Cantos equipos de 7?
  • Patróns: 2, 4, 6, 8… (billarda, chapas, saltos da goma)
  • Inventar un xogo co seu sistema de puntuación

Suma/resta con levada

  • Sumar puntuacións de varios equipos: "47 + 35 + 28"
  • Restar: "Equipo A 82 puntos − Equipo B 47 puntos = vantaxe de 35"
  • Acumulados de puntuación ao longo de varias roldas
Aporte ao Festival: a mecánica de puntuación probada no rally é a que se usará co público no Festival → terceiro panel do mural "As nosas puntuacións".
12

Reparto e agrupación

Fase 4 · Organizamos o Festival
14 sesións Maio-Xuño PE 16% · TI 84%

Contidos clave

  • Reparto equitativo
  • Táboas do 5 e do 10
  • Decimais en € (prezos)
  • Concepto de superficie
  • Resolución de problemas con reparto

Actividades SdA

  • Planificación do Festival: repartir 14 nenos/as en postos (parellas, tríos, 7+7…)
  • Repartir material: 30 canicas entre 5 postos
  • Repartir espazos do patio: medir e dividir
  • Orzamento: prezo do material reciclado e compra do que falte
  • Invitacións ás familias: cantas se fan?
  • Festival (última semana)

Suma/resta con levada

  • Orzamento: "Tapóns 8€ + Cartón 15€ + Cordas 9€ = 32€"
  • Restar do diñeiro dispoñible: "Tiñamos 50€, gastamos 32€, quedan 18€"
  • Contar invitados totais de todas as familias
Aporte ao Festival: a UD12 é a propia execución do Festival → cuarto e último panel do mural "Celebrámolo".

Rutina diaria de cálculo mental

5-10 minutos ao inicio de cada sesión, independentemente da UD que se traballe. O obxectivo é consolidar as sumas e restas con levada como ferramenta de base, mentres se traballan os contidos específicos de cada unidade.

Luns
Quenquicálculo: 10 sumas con levada rápidas, con tempo (reloxo de area 2 min).
Martes
Historia de xogo: un problema contextualizado na SdA (ex.: "Marta xogou 23 min ao marro e 47 min á goma. Total?").
Mércores
Restas con levada: 8 exercicios con apoio gráfico (recta numérica, bloques multibase).
Xoves
Xogo por parellas: "O cazador de cifras" — un alumno di dúas cifras, o outro suma. Alternan.
Venres
Reto da semana: problema aberto que conecta con o mural da SdA. Resolución en grupos.
Indicador de seguimento: ao final de cada semana, cada neno/a pinta o seu "termómetro de cálculo" (0-10 acertos) no caderno. Obxectivo do trimestre: chegar a 8/10 con levada.

Secuencia temporal

Sesión 1 · 21 abril (martes)
A carta da avoa Carmela · arranque da UD9
Lectura dramatizada da carta. Debate inicial. Choiva de ideas no mural. Caderniño para a casa. Xuramento. (A formación dos equipos Detectives non deu tempo e pasa á S2.)
Sesión 2 · 22 abril (mércores)
Formamos equipos · o reloxo da avoa
Formación dos 4 equipos Detectives (reubicada desde a S1). Reloxo analóxico da avoa Carmela, hora "en punto". Axenda da avoa como primeira tarefa cooperativa real.
Sesión 3 · 23 abril (xoves)
"En punto" consolidado · introdución da "e media" · 1º Quenquicálculo
Retomada da misión da casa (a hora da cea). Arranque da rutina de cálculo mental (adiada desde a S2). A avoa ensina a "media hora" coa tarxetiña da merenda. Xogo por equipos "Punto ou media?".
Sesión 4 · 27 abril (luns)
"E cuarto" · Quenquicálculo nº2 · 3 tipos de hora
Retomada da misión (entrada/saída do cole). Tarxetiña do autobús "8 e cuarto". Xogo por equipos "Tres posibles" (en punto + e media + e cuarto).
Sesión 5 · 29 abril (mércores)
"Menos cuarto" · o reloxo dixital · Quenquicálculo nº3
Tarxetiña da taberna "4 menos cuarto". Introdución do reloxo dixital. Ficha de equivalencias analóxico ↔ dixital por equipos. Misión: buscar reloxos dixitais na casa.
Sesión 6 · 30 abril (xoves)
Cronometramos a billarda · o minuto · Quenquicálculo nº4
Experiencia de "1 min en silencio". 60 min = 1 hora. Cronometraxe real de partidas por equipos. Primeira suma de minutos en contexto (4 equipos × 15 min = 60 min).
Sesión 7 · 4 maio (luns)
Día, semana, mes · calendario do Festival · Quenquicálculo nº5
Cambio de escala. Unidades longas: 7 días = 1 semana, 12 meses = 1 ano. Calendario de maio por equipos. Cartel conta atrás ao Festival (53 días).
Sesión 8 · 6 maio (mércores)
Procesamos o Caderniño · datos reais · Quenquicálculo nº6
Suma individual de 7 días de pantalla/xogo. Posta en común por equipos. Gran cifra de clase. Última rutina antes da PE. Anticipación da proba.
Sesión 9 · 8 maio (venres)
Proba Escrita PE1 · 1º panel do mural · cerre UD9
PE breve (15 min, 13% da UD9). Construción do primeiro panel do mural SdA "Canto xogamos?" en equipos. Cerre narrativo ante a carta da avoa Carmela.
Sesións 10-23 · Abril-Maio
UD 10 · Construímos (formas + material)
Caza das formas. Construción con reciclado: buxainas, billardas, tangram, taboleiros. Segundo panel do mural.
Sesións 24-38 · Maio
UD 11 · Xogamos e puntuamos (rally)
Rally de mini-xogos na clase. Sistema de puntuación. Ensaio xeral do Festival. Terceiro panel do mural.
Sesións 39-51 · Maio-Xuño
UD 12 · Organizamos (planificación)
Reparto de equipos e material. Orzamento (incluíndo billetes 100/200/500€, trasladados desde a UD9). Invitacións. Preparativos do Festival.
Sesión 52 · Última semana de xuño
Festival de Xogos Tradicionais
Execución do Festival para familias e outros cursos. Reflexión final. Carta de resposta á avoa Carmela.

Avaliación

Instrumento Peso Que avaliamos
Proba escrita (unha por UD) PE · 13-16% Contidos nucleares da UD: resolución de problemas, estratexias, solucións guiadas. Mínimo: 5/10.
Táboa de indicadores (observación continua) TI · 84-87% Traballo cooperativo, representacións manipulativas, conxecturas, uso de ferramentas, explicación verbal/gráfica, actitudes ante o erro, vocabulario matemático.
Mural colectivo (produto de proceso) Dentro de TI Coherencia dos 4 paneis, calidade da información matemática, capacidade de explicar o proceso.
Festival (produto final) Dentro de TI Execución do posto asignado, aplicación de contidos (puntuacións, repartos, tempos), autonomía, colaboración.
Termómetro de cálculo (rutina diaria) Seguimento Evolución individual das sumas/restas con levada. Obxectivo: 8/10 ao final do trimestre.

Competencias e obxectivos

Obxectivos de área mobilizados

  • OBX1 — Interpretar situacións cotiás con linguaxe matemática.
  • OBX2 — Resolver situacións problematizadas.
  • OBX3 — Explorar conxecturas e formular problemas.
  • OBX5 — Recoñecer conexións entre matemáticas e vida cotiá.
  • OBX6 — Comunicar e representar resultados matemáticos.
  • OBX8 — Desenvolver destrezas sociais e traballo en equipo.

Competencias clave

  • STEM · Razoamento matemático, datos, tecnoloxía.
  • CPSAA · Hábitos saudables (equilibrio pantalla/xogo), autorregulación.
  • CCL · Comunicación oral e escrita (cartas, invitacións, explicacións).
  • CC · Valoración do patrimonio cultural galego.
  • CE · Iniciativa e creatividade no Festival.
  • CCEC · Xogos tradicionais como expresión cultural.

Conexión cos ODS

ODS 3 · Saúde
Xogo activo fronte ao sedentarismo das pantallas.
ODS 4 · Educación
Aprendizaxe competencial vinculada ao contorno.
ODS 11 · Comunidades
Valor dos espazos públicos como lugares de encontro.
ODS 12 · Consumo
Material reciclado, 3R, economía circular.
ODS 17 · Alianzas
Participación de familias e comunidade no Festival.